Inleiding sociale, culturele en politieke filosofie (6 ects)
Algemene inleiding in de filosofie, in het bijzonder de sociaal-culturele en politieke filosofie. Aan de hand van
klassieke basisteksten van onder andere Aristoteles, Hobbes, Marx, Hegel en Heidegger komen thema’s aan de orde als deugdethiek, modern vrijheidsdenken, economie, techniek en vervreemding.
Tijdstip en plaats:
maandagavond: 18.00 - 20.45 HG-15A05
woensdagavond: 18.00 - 20.45 HG-15A05
donderdagmiddag: 15.30 - 17.15 HG-08A00
HG = Hoofdgebouw
 

Algemene inleiding in de filosofie, in het bijzonder de sociaal-culturele en politieke filosofie. Aan de hand van klassieke basisteksten van onder andere Aristoteles, Hobbes, Marx en Hegel komen thema’s aan de orde als deugdethiek, modern vrijheidsdenken, economie, techniek en vervreemding.

naam

Inleiding sociale en culturele wijsbegeerte

code

150004

docent

dr. A.M. Verbrugge (kamer 13A-38, tel. (020) 59 86686, e-mail am.verbrugge@ph.vu.nl)

studiepunten

6

periode

1

doel

In dit college maak je kennis met een aantal belangrijke stromingen en denkers uit de traditie van de sociale en culturele wijsbegeerte en leer je primaire filosofische teksten lezen op het gebied van de sociale en culturele wijsbegeerte. Daartoe moet je zelfstandig een overzichtswerk bestuderen waarin een beeld wordt geschetst van de (post-)moderne samenleving en de paradoxen die daarin besloten liggen. Het zo verkregen overzicht stelt je in staat om verscheidene maatschappelijke ontwikkelingen te benoemen en op verschillende manieren te analyseren. Daarnaast zal op college een aantal klassieke filosofische teksten grondig worden doorgenomen. Aan de hand daarvan zul je worden ingeleid in de thematiek van de vervreemding in relatie tot de verlichting. De bestudering van de teksten wordt begeleid door een algemene inleiding waarin je leert zien op wat voor manier de moderne Europese filosofie samenhangt met onze cultuur als zodanig en de rol welke het christendom daarbinnen heeft gespeeld. Bovendien leer je wat het bijzondere karakter is van primaire filosofische teksten. Omdat het hoofdzakelijk Duitse denkers betreft wordt naast het aanleren van deze filosofische leesvaardigheid ook het lezen van Duitse teksten geoefend. Daarbij is het tevens de bedoeling dat je ervaart dat er een nauwe relatie bestaat tussen filosofie en de uitdrukkingsmogelijkheden van een bepaalde taal.

inhoud

Het college bestaat uit twee onderdelen:
1) Je dient zelfstandig het overzichtswerk Paradoxen van Modernisering (Van der Loo en Van Reijen, Coutinho) te bestuderen. Daarin wordt het proces van modernisering beschreven zoals zich dat in het Westen vanaf de 17e eeuw voltrekt. Je maakt kennis met invloedrijke sociologen en filosofen als Rousseau, Marx, Durkheim, Weber en Foucault en leert een aantal centrale begrippen kennen zoals individualisering, rationalisering, disciplinering en vervreemding. Het boek wordt niet behandeld op college, maar studenten hebben wel de mogelijkheid daarover vragen te stellen.
2) Daarnaast wordt gebruik gemaakt van een syllabus met teksten van Schiller, Schelling, Hegel, Marx en Verbrugge waarin kritiek wordt ontwikkeld op de Verlichting. De studenten mogen vertalingen gebruiken bij de teksten, maar op college wordt uitgegaan van de teksten in hun oorspronkelijke taal.

Beginnend bij de Griekse filosofie wordt duidelijk gemaakt waar de huidige indeling van de filosofie in disciplines vandaan komt, wat de relatie is tussen logica (als methodebegrip), ethica en fysica en welke centrale plaats de metafysica in dat geheel inneemt.
Daarbij wordt tevens aandacht besteed aan de continuïteit, maar ook discontinuïteit in de ontwikkeling van de filosofie van de oudheid en die van de nieuwe tijd - wat ten nauwste samenhangt met het fundamentele verschil in religie en cultuur. Deze uiteenzetting vormt de basis voor een methodisch begrip van de sociale en culturele wijsbegeerte binnen het geheel van de wijsbegeerte. Op die manier krijg je inzicht in de relatie tussen het cultureel bepaalde begrip van de mens en dat van de kosmos, dat omgekeerd weer zijn weerslag heeft op het filosofische begrip van de sociaal-culturele werkelijkheid. Er wordt stilgestaan bij de mechanisering van het wereldbeeld in de zeventiende eeuw in relatie tot culturele ontwikkelingen in Noordwest-Europa. Van daaruit worden de grondmotieven van de Verlichting verhelderd. De problemen die in het denken van de Verlichting schuilgaan worden toegelicht en uitgewerkt aan de hand van teksten uit de syllabus, waarin vooral denkers uit de negentiende eeuw aan bod komen. Het college wordt afgesloten met Heideggers Frage nach der Technik dat in zijn geheel wordt gelezen en besproken.

literatuur

Paradoxen van Modernisering, Hans van der Loo en Willem van Reijen, (Coutinho);
Frage nach der Technik uit Technik und die Kehre, Heidegger (Neske);
Syllabus - Verlichting en Vervreemding.

toetsing

Schriftelijk.

opmerkingen

Voor dit college geldt een aanwezigheidsplicht van 80%.