naam

Spenglers politieke cultuurfilosofie – Preußentum und Sozialismius/Jahre der Entscheidung

code

Vakcode module

docent

Dr A.M.Verbrugge

studiepunten

6

periode

5

Doel

In dit college zal de politieke cultuurfilosofie van Spengler centraal staan, zoals hij die in Preußentum und Sozialismus (1919) en Jahre der Entscheidung (1933) ontwikkelt. De student dient zich de gedachtegang van beide werken toe te eigenen en inzicht te krijgen in de culturele problematiek waarop Spengler een politiek antwoord tracht te geven. Voorts dient hij de vaardigheid te ontwikkelen de analysen in relatie tot het huidige tijdsgewricht vruchtbaar te maken, waarbij hij ook een zekere kritische distantie tot Spenglers denken dient in te nemen.  

inhoud

Mede naar aanleiding van de turbulente politieke ontwikkelingen in Duitsland aan het eind van de eerste wereldoorlog publiceerde Oswald Spengler in 1919 het manifest Preußentum und Sozialismus. Vanuit een cultuurfilosofisch perspectief schetst hij de situatie van Duitsland in de lijn van de Untergang des Abandlandes – waarvan in 1917 het eerste deel verschenen is en waaraan hij op dat moment nog volop werkt. Met een fundamentele kritiek op zowel het Angelsaksisch-Amerikaans liberaal kapitalisme als het communisme probeert hij aan te tonen dat het socialisme, als de laatste wereldstemming van het Avondland, de eigenlijke politieke vorm is waarin Duitsland de traditie van het Pruisendom een nieuwe bestemming kan geven in de culturele eindtijd van de civilisatie. Het gaat daarbij wel om een vorm van aristocratisch socialisme dat sterk afwijkt van hetgeen wij daar heden ten dage onder verstaan. In Jahre der Entscheidung uit 1933 wordt deze oproep herhaalt, maar nu reageert hij met name op de opkomst van de nazi’s en hun rassentheorie. Het boek vormt de eerste grote en fundamentele kritiek op de ideologie van het nazisme in Duitsland na het aantreden van Hitler - en het bereikt vermoedelijk mede daardoor in enkele maanden recordverkopen. In Jahre der Entscheidung probeert Spengler de situatie van het Avondland en in het bijzonder van Duitsland te begrijpen vanuit het proces van globalisering dat uitgaat van het Avondland en zijn civilisatie (die zich planetair ontvouwt). De beurskrach van 1929 en de daaropvolgende crisis begrijpt hij als een consequentie van dit proces, dat nog maar net begonnen is. Dit proces brengt geheel eigen problemen en opgaven met zich mee die tot dusver door de politieke elite – inclusief de nazi’s – in volstrekt onvoldoende mate zijn doordacht, laat staan politiek beantwoord. Tijdens dit college zullen beide boeken grondig worden doorgenomen, gewaardeerd en bekritiseerd en voor zover dat mogelijk is worden betrokken op onze eigen culturele en politieke situatie.

werkwijze

Onderwijs zal worden gegeven in de vorm van een hoorcollege van drie uur waarbij beide boeken integraal worden doorgenomen. Iedere student dient beide boeken grondig te bestuderen. Iedere bachelorstudent dient op basis van geluidsopnames een schriftelijk verslag te maken van tenminste één hoorcollege dat onder toezicht van de docent door masterstudenten wordt gecontroleerd en geredigeerd. Samen met beide boeken vormen deze verslagen de onderliggende stof voor het tentamen.

literatuur

Oswald Spengler, Preußentum und Sozialismus en Jahre der Entscheidung – beide zijn verschenen bij uitgeverij Beck.

toetsing

Schriftelijk en mondeling tentamen, collegeverslagen – masterstudenten: schriftelijk en mondeling tentamen, correctie collegeverslagen, presentatie en paper.

Ingangseis

Alleen toegankelijk voor bachelor 2/3 studenten en masterstudenten.

Opmerkingen

Dit college maakt ook deel uit van de minor Filosoferen in woelige tijden.